Wyspy Salomona Tam gdzie zapadają się płyty tektoniczne, w podwodnych kraterach pływają rekiny, a czas mierzy się sznurami muszlowych pieniędzy. Na mapie południowo-zachodniego Pacyfiku, bezpośrednio na wschód od Papui-Nowej Gwinei i na północny zachód od Vanuatu, rozciąga się jeden z najbardziej fascynujących, surowych i najmniej skomercjalizowanych archipelagów naszej planety. Wyspy Salomona – w lokalnym języku pidżyn nazywane Solomon Aelan – to świat rozpięty na długości niemal 1500 kilometrów. Składa się na niego sześć potężnych, górzystych wysp wulkanicznych (Guadalcanal, Malaita, Santa Isabel, Makira, Choiseul i Nowa Georgia) oraz ponad 980 mniejszych wysepek, lagunowych archipelagów i odległych atoli koralowych, rozsianych na obszarze 1,59 miliona kilometrów kwadratowych oceanu.
To miejsce, w którym ekstremalna geologia Pacyficznego Pierścienia Ognia zderza się z najwyższą morską bioróżnorodnością Trójkąta Koralowego, a prastare prawo zwyczajowe Kastom współistnieje z rdzewiejącymi w dżungli i na dnie morza reliktami najkrwawszych bitew II wojny światowej.
DUALIZM GRANIC I KOLONIALNE DZIEDZICTWO SZLAKU PRZEZ „THE SLOT”
Patrząc na archipelag okiem geografa i podróżnika, od razu dostrzega się istotny dysonans między naturą a polityką. Granice suwerennego od 7 lipca 1978 roku państwa Wyspy Salomona (należącego do Wspólnoty Narodów, gdzie głową państwa pozostaje monarcha brytyjski reprezentowany przez Gubernatora Generalnego) obejmują ląd o powierzchni 28 896 km², co daje mu trzecie miejsce pod względem wielkości w Melanezji. Granice te nie pokrywają się jednak w pełni z naturalnym łańcuchem wysp. Jest to bezpośrednie dziedzictwo XIX-wiecznego podziału kolonialnego między Cesarstwem Niemieckim a Wielką Brytanią, przypieczętowanego Konwencją Berlińską z 1899 roku.
Naturalnym, północno-zachodnim przedłużeniem łańcucha Wysp Salomona są bowiem potężne wyspy Bougainville (9318 km²) oraz Buka. Choć pod względem geologicznym, krajobrazowym i etnicznym stanowią one integralną część tego samego świata, a ich mieszkańcy dzielą więzy rodowe z sąsiadami z południa przez wąską Cieśninę Bougainville’a, politycznie należą dziś do Papui-Nowej Gwinei jako Region Autonomiczny (w którym w 2019 roku aż 98% głosujących opowiedziało się w referendum za pełną niepodległością).
Samo państwo Wyspy Salomona tworzy charakterystyczny, podwójny szereg wysp otaczających wewnętrzny akwen morski – Cieśninę Nowa Georgia, która w czasach wojny zyskała słynny przydomek The Slot. Administracyjnie kraj dzieli się na dziewięć prowincji oraz wydzielone Terytorium Stołeczne Honiara.
PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY PAŃSTWA - CHARAKTERYSTYKA WSZYSTKICH PROWINCJI
Prowincja Guadalcanal oraz wydzielone Terytorium Stołeczne Honiara obejmują łącznie 5358 km² (z czego sama stolica Honiara stanowi osobne terytorium miejskie o powierzchni 22 km² na północnym wybrzeżu). W skład prowincji wchodzi największa wyspa kraju Guadalcanal (rdzennie nazywana Isatabu) oraz koralowe wysepki wschodniej laguny Marau Sound.
Prowincja Malaita ze stolicą w nadmorskim mieście Auki zajmuje powierzchnię 4225 km². Obejmuje wyspę Malaita, oddzieloną wąskim kanałem wyspę Maramasike (Małą Malaitę), a także odległe, zamieszkane przez Polinezyjczyków atole koralowe Sikaiana (Stewart) oraz gigantyczny atol Ontong Java na północy.
Prowincja Zachodnia (Western Province) ze stolicą w mieście Gizo to największa powierzchniowo prowincja kraju, licząca 5475 km² lądu rozrzuconego w niezwykle złożonym archipelagu. W jej skład wchodzą wyspy Nowa Georgia, Kolombangara, Vella Lavella, Rendova, Vangunu, Gatokae, Kohinggo (Arundel), Ranongga, Simbo, Ghizo, bezludna Tetepare oraz leżące tuż przy granicy z Bougainville Wyspy Shortland (Alu, Mono i Fauro).
Prowincja Isabel ze stolicą w osadzie Buala obejmuje około 4136 km². Tworzy ją najdłuższa wyspa państwa, Santa Isabel, sąsiednia wyspa San Jorge oraz chronione Wyspy Arnavon położone w Cieśninie Manninga.
Prowincja Choiseul (tradycyjnie nazywana Lauru) ze stolicą na maleńkiej wysepce Taro zajmuje 3837 km². Składa się z głównej, górzystej wyspy Choiseul oraz mniejszych wysp Rob Roy i Vaghena (Wagina), zamieszkanej w dużej mierze przez przesiedleńców z Kiribati.
Prowincja Makira-Ulawa ze stolicą w mieście Kirakira liczy 3188 km². Obejmuje wielką, południową wyspę Makira (dawniej San Cristobal) oraz malownicze wyspy koralowo-wulkaniczne Ulawa, Ugi, archipelag Three Sisters oraz bliźniacze wyspy Owaraha (Santa Ana) i Owariki (Santa Catalina).
Prowincja Centralna ze stolicą w historycznym Tulagi zajmuje 615 km². Tworzą ją Wyspy Nggela (znane też jako Florida Islands, dzielące się na Nggela Sule i Nggela Pile), przybrzeżna wysepka Tulagi, czynny wulkan Savo oraz położone dalej na zachód Wyspy Russell (Pavuvu i Mbanika).
Prowincja Rennell i Bellona ze stolicą w osadzie Tigoa obejmuje 671 km² na południe od Guadalcanalu. Składa się z dwóch podniesionych atoli koralowych zamieszkanych przez ludność polinezyjską – Rennell (Mugaba) i Bellona (Mungiki) – oraz leżących dalej na południe niezamieszkanych raf koralowych Indispensable.
Prowincja Temotu ze stolicą w mieście Lata to najbardziej odizolowana, wschodnia część państwa o powierzchni 865 km², oddalona o 400 do 800 kilometrów od głównego łańcucha wysp. W jej skład wchodzą Wyspy Santa Cruz z główną wyspą Nendo, wyspy Utupua i Vanikoro, czynny wulkan Tinakula, archipelagi Reef Islands i Duff Islands (Taumako) oraz samotne stożki wulkaniczne Tikopia, Anuta i Fatutaka.
GEOLOGICZNY EWENEMENT - ODWRÓCONA SUBDUKCJA I REKINY W KRATERZE „SHARKCANO”
Pod powierzchnią turkusowych wód Archipelagu Salomona kryje się jeden z najbardziej skomplikowanych i gwałtownych węzłów tektonicznych Ziemi. W przeciwieństwie do większości łuków wyspowych naszej planety, tutaj proces subdukcji – czyli wsuwania się jednej płyty tektonicznej pod drugą – uległ w przeszłości geologicznej całkowitemu odwróceniu o 180 stopni (zjawisko określane w geologii jako subduction polarity reversal).
Przez miliony lat, w oligocenie i miocenie, to Płyta Pacyficzna wsuwała się od północy pod Płytę Australijską wzdłuż wygasłego już dziś Rowu Północnosalomońskiego (Vitiaz). Jednak około 5–10 milionów lat temu do strefy tego zderzenia dotarł gigantyczny podmorski masyw bazaltowy – Płaskowyż Ontong Java. To największa prowincja magmatyczna na Ziemi, o powierzchni 1,5 mln km² i grubości skorupy sięgającej aż 30–36 kilometrów. Masyw ten okazał się zbyt gruby i zbyt lekki, by zatonąć w płaszczu Ziemi, co dosłownie „zatkało” dawną strefę subdukcji. Potężne naprężenia wymusiły pęknięcie skorupy po przeciwnej, południowej stronie archipelagu. Dziś to Płyta Australijska wraz z młodą, gorącą Płytą Morza Salomona oraz mikropłytą Woodlark nurkują od południa pod Płytę Pacyficzną z zawrotną z geologicznego punktu widzenia prędkością od 9 do 13 centymetrów rocznie.
Efektem tego procesu są otaczające wyspy od południa i wschodu głębie abisalne i hadalne: Rów Nowobrytyjski, Rów San Cristobal (Południowosalomoński) opadający na głębokość 8300–9140 metrów oraz potężny Rów Santa Cruz (Północny Rów Nowych Hebrydów) w prowincji Temotu, sięgający 9174 m p.p.m..
Tam, gdzie młoda i rozgrzana skorupa Grzbietu Woodlark wsuwa się bezpośrednio pod wyspy Nowej Georgii niemal bez rowu oceanicznego, wulkanizm przybiera formy wręcz surrealistyczne.
Podwodny wulkan Kavachi („Sharkcano”) położony 24 km na południe od wyspy Vangunu w Prowincji Zachodniej jest jednym z najbardziej aktywnych podwodnych wulkanów globu. Jego wierzchołek czai się zaledwie około 20 metrów pod powierzchnią fal. Częste erupcje freatomagmowe wyrzucają w niebo pióropusze pary, popiołu i rozżarzone bomby wulkaniczne, tworząc efemeryczne wysepki z lawy i żużlu, które po czasie rozmywa ocean. W 2015 roku ekspedycja naukowa National Geographic opuściła kamery do wnętrza aktywnego krateru Kavachi i dokonała odkrycia, które zelektryzowało świat biologii: w mętnej, gorącej, silnie kwaśnej i nasyconej siarką wodzie nad samym ujściem magmowym żyją całe populacje dużych drapieżników – rekinów młotów (Sphyrna lewini) oraz żarłaczy jedwabistych (Carcharhinus falciformis), co przyniosło wulkanowi światowy przydomek „Sharkcano”.
Wulkan Savo (485 m n.p.m.) to czynny stratowulkan wyrastający z morza zaledwie 35 km na północny zachód od stolicy kraju, Honiary. W XVI wieku (około 1568 roku, dokładnie podczas wizyty pierwszych Hiszpanów z ekspedycji Mendañy) oraz w latach 40. XIX wieku wybuchał śmiercionośnymi chmurami gorejącymi (nuées ardentes), pustosząc wyspę i zabijając niemal wszystkich mieszkańców. Dziś jego dżungla pełna jest wrzących gejzerów błotnych, fumaroli i gorących strumieni.
Wulkan Tinakula (851 m n.p.m.) to idealny, niezamieszkany stożek wulkaniczny w odległej grupie Santa Cruz, wznoszący się z dna oceanu z głębokości 3–4 kilometrów. W 1840 roku potężny spływ piroklastyczny zmiótł z powierzchni ziemi wszystkich mieszkańców wyspy, a kolejne wielkie erupcje z lat 1951, 1971 (wymuszające ewakuację polinezyjskich osadników) oraz z października 2017 roku (kiedy chmura popiołu wystrzeliła na 11 km w górę) potwierdzają jego nieustanną potęgę.
ARCHIPELAG KONTRASTÓW - OD GÓR KAVO PO SZTUCZNE WYSPY I NAJWIĘKSZE LAGUNY ŚWIATA
Każda z wielkich i mniejszych wysp archipelagu posiada zupełnie odmienną fizjonomię, rzeźbę terenu i mikroklimat.
Guadalcanal (Isatabu) – skrajna asymetria i najwyższe szczyty Największa wyspa państwa (5302 km², około 160 km długości i 48 km szerokości) jest doskonałym przykładem topograficznego kontrastu. Wzdłuż jej południowego wybrzeża wyrasta prosto z morza monumentalny, niemal niedostępny łańcuch Gór Kavo (Kavo Range) z najwyższymi szczytami kraju: Mount Popomanaseu (2335 m n.p.m.) oraz sąsiednim, świętym dla lokalnych plemion masywem Mount Makarakomburu (2310 m n.p.m.). Południowe stoki tych gór to tzw. Weather Coast („Wybrzeże Sztormowe”) – poszarpana ściana urwisk całkowicie odcięta od sieci drogowej, przyjmująca uderzenia wilgotnych wiatrów i aż do 8000 mm deszczu rocznie. Z kolei północna strona wyspy, leżąca w cieniu opadowym gór, przechodzi w Równinę Guadalcanalu (Guadalcanal Plains) – jedyny w całym kraju rozległy, płaski obszar aluwialny o żyznych glebach wulkanicznych. To tutaj koncentruje się gospodarka, wielkie plantacje palmy olejowej, ryżu i kakao, międzynarodowe lotnisko oraz ponad stutysięczna stolica Honiara. Z Gór Kavo spływają ku północy rwące rzeki: Lungga (wcinająca się w głęboki kanion, gdzie budowany jest narodowy projekt hydroenergetyczny Tina River Hydropower), Mataniko (przepływająca przez środek Honiary i tworząca malownicze wodospady z jaskiniami), Tenaru (z 60-metrowym wodospadem ukrytym w sercu dżungli) oraz rzeki Balasuna i Mberande. Na wschodnim krańcu wyspy góry łagodnieją, ustępując miejsca zachwycającej koralowej lagunie Marau Sound.
Malaita (Mala) i kamienne twierdze ludzi morza Druga pod względem wielkości (4307 km², długość 164 km, szerokość do 37 km), lecz przez dekady najludniejsza wyspa archipelagu, zamieszkana przez około 160 000 ludzi na samej wyspie oraz dziesiątki tysięcy migrantów w Honiarze. Jej wnętrze przecina stromy, wapienno-wulkaniczny grzbiet z najwyższym szczytem Mount Kalourat (1435 m n.p.m.), pełen zjawisk krasowych, jaskiń i potężnych wodospadów, takich jak Wairokai Falls. Na południu wąska, przypominająca rzekę cieśnina morska oddziela główny ląd od wyspy Maramasike (Południowej Malaity). Największym fenomenem Malaity są jednak jej wybrzeża: 21-kilometrowa laguna Langa Langa (na południe od stolicy prowincji, Auki) oraz północna laguna Lau. Rozsiane są w nich dziesiątki sztucznych wysp koralowych, takich jak Laulasi, Alite, Sulufou czy Funaafou. Zostały one wzniesione ręcznie kilka stuleci temu przez lud Waneagu („ludzi morza”), którzy – uciekając przed zamieszkującymi dżunglę łowcami głów oraz malarią – zwozili dłubankami tysiące ton bloków martwego koralowca i układali z nich na płytkiej rafie ufortyfikowane, kamienne platformy zwieńczone chatami na palach.
Prowincja Zachodnia: Laguna Marovo, Munda, Kolombangara i bezludne Tetepare Wokół wyspy Nowa Georgia (2037 km², najwyższy szczyt Mount Masse – 860 m n.p.m.) rozciąga się najbardziej widowiskowy kompleks lagunowo-wulkaniczny Pacyfiku, otoczony wianuszkiem dużych wysp: Vella Lavella (629 km²), Vangunu (509 km²), Rendova (411 km²), Kohinggo (Arundel), Ranongga, Ghizo oraz Shortland. Od otwartego oceanu osłania go Laguna Marovo – największa podwójna laguna barierowa świata o powierzchni ponad 700 km², rozciągająca się między Nową Georgią, Vangunu i Gatokae. Od oceanu oddziela ją unikalna podwójna linia podniesionych wysp rafowych barierowych porośniętych tropikalną dżunglą, wewnątrz której rozsiane są setki zielonych wysepek koralowych nazywanych lokalnie tusu. Pisarz James Michener nazwał Lagunę Marovo „ósmym cudem świata”. Tuż obok, wokół historycznego ośrodka Munda, rozpościerają się wody Laguny Roviana oraz Laguny Vonavona, prowadzące ku wyspie Ghizo z miastem Gizo. Nad całym tym wodnym labiryntem góruje wyspa Kolombangara (705 km²) – niemal idealnie okrągły (średnica 30 km), symetryczny wygasły stratowulkan wznoszący się na 1770 m n.p.m. (Mount Veve). Jego stoki powyżej 400 metrów toną w chronionym lesie mglistym, a krater szczytowy odwadnia rzeka Vila tworząca malowniczy przełom. Z kolei na południe od Rendovy leży Tetepare (118 km², wzgórza do 405 m n.p.m.) – największa całkowicie niezamieszkana wyspa południowego Pacyfiku. Po tajemniczym opuszczeniu jej przez rdzennych mieszkańców w połowie XIX wieku porasta ją nietknięty siekierą drwala, dziewiczy nizinny las deszczowy, zarządzany dziś jako społeczny rezerwat przyrody przez stowarzyszenie potomków dawnych mieszkańców.
Santa Isabel, Choiseul, Makira oraz wyspy centralne Północny szereg archipelagu zamykają dwie długie, wąskie i górzyste wyspy: Choiseul (3294 km², najwyższy szczyt Mount Maetambe – 1060 m n.p.m.) oraz najdłuższa w kraju Santa Isabel (4122 km², ciągnąca się przez 200 km ze szczytem Mount Kubonitu – 1219 m n.p.m.). W dzielącej je Cieśninie Manninga leżą chronione Wyspy Arnavon – najważniejsze w zachodnim Pacyfiku lęgowisko krytycznie zagrożonych żółwi szylkretowych.
Z kolei na południowym krańcu głównego łańcucha leży Makira (dawniej San Cristobal, 3190 km²) ze stolicą w Kirakira. Jej niedostępne góry (do 1250 m n.p.m.) i bagienne niziny kryją najwyższy stopień endemizmu ptaków w całym państwie – żyje tu kilkanaście gatunków niewystępujących nigdzie indziej na Ziemi, w tym kurka bezlotna z Makiry. Do prowincji należą też wyspy Ulawa, Ugi oraz bliźniacze Owaraha (Santa Ana) i Owariki (Santa Catalina), słynące z obrzędowych domów czółen (Aofa).
Między Guadalcanalem a Malaitą leżą Wyspy Nggela (Florida, 386 km² – Nggela Sule i Nggela Pile oddzielone wąskim kanałem Mboli) z małą wysepką Tulagi, która od 1896 roku aż do zniszczeń II wojny światowej była historyczną stolicą Brytyjskiego Protektoratu Wysp Salomona. Na północny zachód od Guadalcanalu leżą natomiast Wyspy Russell (Pavuvu i Mbanika, ok. 210 km²) o niezwykle żyznych glebach i głębokich fiordach koralowych, pokryte historycznymi gajami palm kokosowych (plantacjami kopry z epoki kolonialnej).
Kresy Archipelagu: Podniesiony atol Rennell, gigantyczny Ontong Java i odległe Temotu Na dalekich rubieżach państwa geografia zmienia się diametralnie. Położone 180 km na południe od Guadalcanalu wyspy Rennell (Mugaba, 660 km²) i Bellona (Mungiki) to unikat w skali globu. Rennell jest drugim co do wielkości podniesionym atolem koralowym (makatea) na Ziemi – ma 86 km długości i jest otoczony pionowymi, białymi klifami wapiennymi o wysokości 120–150 metrów. W jego wschodniej części dawna laguna przekształciła się w Jezioro Tegano (Te Nggano, 155 km²) – największe jezioro śródlądowe całego Pacyfiku, wpisane w 1998 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO, w którego słonawej wodzie żyje endemiczny wąż morski Laticauda crockeri.
Ponad 250 km na północ od Santa Isabel leży Atol Ontong Java (Lord Howe Atoll) – gigantyczny atol koralowy w kształcie buta. Choć powierzchnia jego 122 niskich, piaszczystych wysepek wynosi łącznie zaledwie 12 km² (wznoszą się na ok. 3 m n.p.m.), to otaczają one jedną z największych lagun koralowych na świecie o powierzchni aż 1400 km² i długości 70 kilometrów.
Na dalekim wschodzie leży Prowincja Temotu, obejmująca wulkaniczną wyspę Nendo (Santa Cruz, 505 km², szczyt 549 m n.p.m.), wyspę Utupua, otoczoną koralową barierą wyspę Vanikoro (gdzie w 1788 roku rozbiły się okręty francuskiej ekspedycji La Pérouse’a), archipelagi Reef Islands i Duff Islands (Taumako) oraz samotne stożki wulkaniczne Tikopia i Anuta.
LOTNICTWO NA KORALOWYCH PASACH II WOJNY ŚWIATOWEJ - KOMPLETNA SIATKA LOTNISK
W kraju rozrzuconym na półtora miliona kilometrów kwadratowych oceanu, gdzie na większości górzystych wysp nie istnieją drogi łączące przeciwległe wybrzeża, transport lotniczy ma znaczenie absolutnie fundamentalne. Co niezwykłe, ponad połowa dzisiejszych portów lotniczych na Wyspach Salomona powstała w latach 1942–1944 jako wojskowe pasy startowe budowane z ubitego i walcowanego koralowca (tzw. coral strips) przez amerykańskie bataliony inżynieryjne Seabees oraz armię japońską podczas II wojny światowej.
Wszystkie regularne połączenia krajowe (ponad 20 destynacji) oraz międzynarodowe obsługuje narodowy przewoźnik Solomon Airlines, wykorzystujący odrzutowce Airbus A320 na trasach międzynarodowych oraz samoloty turbośmigłowe De Havilland Dash 8 i mniejsze DHC-6 Twin Otter lądujące na wyspach.
Dwa międzynarodowe porty lotnicze państwa to Honiara oraz Munda.
Międzynarodowy Port Lotniczy Honiara (kod IATA: HIR, ICAO: AGGH) na wyspie Guadalcanal leży 8 km na wschód od centrum stolicy. Do 2003 roku nosił oficjalną nazwę Henderson Field (na cześć majora lotnictwa piechoty morskiej USA Loftona Hendersona, poległego w bitwie o Midway) – w 1942 roku o kontrolę nad tym jednym pasem startowym toczyła się sześciomiesięczna bitwa o Guadalcanal. Posiada asfaltowy pas o długości 2200 metrów i nowoczesny terminal zmodernizowany przy wsparciu japońskiej agencji JICA. Bezpośrednie loty międzynarodowe łączą Honiarę z Brisbane w Australii (linie Solomon Airlines, Qantas i Virgin Australia), z Nadi na Fidżi (Fiji Airways i Solomon Airlines), z Port Moresby w Papui-Nowej Gwinei (Air Niugini i Solomon Airlines), a także z Port Vila na Vanuatu, Tarawą w Kiribati oraz Nauru (Nauru Airlines).
Międzynarodowy Port Lotniczy Wyspy Salomona Munda (kod IATA: MUA, ICAO: AGGM) na wyspie Nowa Georgia w Prowincji Zachodniej to drugie międzynarodowe lotnisko kraju, gruntownie zmodernizowane w latach 2019–2023 (asfaltowy pas o długości 2100 metrów). Pełni funkcję lotniska zapasowego dla Honiary oraz bezpośredniej bramy turystycznej do Prowincji Zachodniej i Laguny Roviana – Solomon Airlines wykonuje stąd bezpośrednie loty międzynarodowe do Brisbane w Australii oraz codzienne rejsy do Honiary.
Poza tymi dwoma hubami, siatka krajowych lotnisk i lądowisk w poszczególnych prowincjach obejmuje dziesiątki niezwykłych pasów startowych.
Na wyspie Guadalcanal, oprócz Honiary, funkcjonują lądowiska Mbambanakira (MBU / AGGB) na południu oraz Avu Avu (AVU / AGGJ) na południowym wschodzie, obsługujące odcięte górami wybrzeże Weather Coast, a także turystyczne lotnisko Marau (RUS / AGGU) na wyspie Parasi na wschodnim krańcu wyspy, dające dostęp do laguny Marau Sound.
W Prowincji Zachodniej Wyspy Salomona, oprócz Mundy, działa jedno z najbardziej spektakularnych lotnisk Pacyfiku – Gizo / Nusatupe (GZO / AGGN), gdzie pas startowy zajmuje całą długość maleńkiej wysepki koralowej Nusatupe na lagunie naprzeciwko miasta Gizo, skąd pasażerowie płyną łodziami motorowymi do stolicy prowincji. Dostęp do słynnej Laguny Marovo zapewniają trzy lotniska: Seghe (EGM / AGGS) na wschodnim krańcu Nowej Georgii (główna brama nad lagunę) oraz położone bezpośrednio na barierowych wyspach koralowych lądowiska Ramata (RBV / AGGQ) w północnej części Marovo i Kaghau (KGE / AGKG, Chuchulu) we wschodniej części laguny. Na dalekim północnym zachodzie, w archipelagu Shortland tuż przy granicy z Bougainville, samoloty lądują na wyspie Ballalae (BAS / AGGE – dawna japońska baza lotnicza zbudowana podczas wojny rękami alianckich jeńców) oraz na wyspie Stirling koło Mono (MNY / AGGD – wielki koralowy pas wybudowany przez Amerykanów w 1943 roku). W prowincji istnieją też dawne pasy Barakoma (VEV) na Vella Lavella oraz Ringgi Cove (RIN) na Kolombangarze.
W Prowincji Malaita Wyspy Salomona głównym portem lotniczym jest Auki / Gwaunaru'u (AKS / AGGA), położony 11 km na północ od miasta Auki. Południowy kraniec wyspy Maramasike obsługuje pas Parasi (PRS / AGGP), a wschodnie wybrzeże lądowisko Atoifi (ATD / AGGF). Z kolei na odległym polinezyjskim atolu na północy działa lotnisko Ontong Java / Luaniua (OTV / AGGK).
W Prowincji Isabel Wyspy Salomona samoloty lądują na koralowej wysepce Fera / Maringe (FRE / AGGF), skąd w 15 minut dopływa się łodzią do stolicy prowincji Buala, oraz na lądowisku Suavanao (VAO / AGGV) na północno-zachodnim krańcu Santa Isabel w rejonie Cieśniny Manninga.
W Prowincji Choiseul Wyspy Salomona główną bramą jest lotnisko Choiseul Bay / Taro Island (CHY / AGGC), którego pas startowy przecina w poprzek maleńką wysepkę Taro ze stolicą prowincji, a na południowym wschodzie wyspy znajduje się lądowisko Kagami (KGM).
W Prowincji Makira-Ulawa Wyspy Salomona funkcjonują trzy lotniska: Kirakira / Ngorangora (IRA / AGGK) na północnym wybrzeżu Makiry obsługujące stolicę prowincji, lądowisko Santa Ana (NNB / AGGT) na koralowej wyspie Owaraha u wschodnich brzegów Makiry oraz pas Ulawa / Arona (RNA / AGGU) na wyspie Ulawa.
W Prowincji Centralnej Wyspy Salomona komunikację lotniczą zapewnia historyczny pas Yandina (XYA / AGGY) na wyspie Mbanika w archipelagu Wysp Russell, wycięty wśród ogromnych plantacji palm kokosowych.
W Prowincji Rennell i Bellona Wyspy Salomona samoloty Twin Otter lądują na pasie Rennell / Tigoa (RNL / AGGR) w zachodniej części podniesionego atolu Rennell oraz na pasie Bellona / Anua (BNY / AGGB) w centralnej części wyspy Bellona.
W odległej wschodniej Prowincji Temotu głównym oknem na świat (położonym ponad 650 km od Honiary) jest historyczne lotnisko Santa Cruz / Graciosa Bay / Luova (SCZ / AGGZ) w mieście Lata na wyspie Nendo, a drugi, nowszy pas startowy Lomlom (LLM / AGGM) obsługuje sąsiedni archipelag Reef Islands.
ZACHODNIOPACYFICZNY CIEPŁY BASEN, TRÓJKĄT KORALOWY I ZIEMIA GIGANTÓW
Wyspy Salomona leżą między 5° a 12° szerokości geograficznej południowej, w strefie wybitnie równikowej i monsunowej. Temperatura powietrza na wybrzeżach niemal nie zmienia się przez cały rok – w dzień wynosi stale 29°C–32°C, a w nocy opada do 23°C–25°C. Rytm roku wyznaczają wiatry: od maja do października wieją południowo-wschodnie pasaty (nazywane lokalnie Ara), natomiast od listopada do kwietnia nad archipelag wkracza północno-zachodni monsun równikowy (Komburu), przynoszący ulewne deszcze oraz rodzące się na Morzu Koralowym cyklony tropikalne (takie jak katastrofalny Cyklon Namu z maja 1986 roku, który przy wietrze 185 km/h wywołał gigantyczne lawiny błotne z Gór Kavo i zabił ponad 100 osób na Guadalcanalu i Malaicie).
Wody Morza Salomona oraz Cieśniny Nowa Georgia należą do samego rdzenia Zachodniopacyficznego Ciepłego Basenu (Western Pacific Warm Pool) – są to jedne z najgorętszych wód powierzchniowych oceanu na Ziemi. Przez cały rok temperatura wody na powierzchni utrzymuje się tu na poziomie 28,5°C–30,5°C, a w płytkich, osłoniętych lagunach, takich jak Marovo, Roviana czy Langa Langa, przekracza regularnie 31°C–32°C. Jednocześnie kilka kilometrów dalej, na dnie Rowu San Cristobal poniżej 8000 m, zalegają lodowate wody abisalne o temperaturze zaledwie 1,5°C–2,0°C.
Te unikalne warunki czynią z archipelagu Wyspy Salomona wschodni bastion globalnego Trójkąta Koralowego („Amazonki Oceanów”), który tworzą wraz z Indonezją, Filipinami, Malezją, Papuą-Nową Gwineą i Timorem Wschodnim. Podczas wielkiej ekspedycji naukowej The Nature Conservancy w wodach Wysp Salomona zidentyfikowano aż 494 gatunki koralowców rafowych (twardych i miękkich) – to jedno z najwyższych zagęszczeń na kuli ziemskiej, obejmujące ponad 75% wszystkich znanych nauce rodzin koralowców świata. Na jednej tylko rafie koło wyspy Gizo naliczono ponad 1019 gatunków ryb rafowych, a łącznie w wodach kraju żyje ich ponad 2000 gatunków. Głębokie cieśniny między wyspami stanowią korytarz migracyjny kaszalotów, płetwali błękitnych, orek i delfinów długoszczękich, w łąkach trawy morskiej żerują rzadkie diugonie przybrzeżne (Dugong dugon), a w ujściach rzek i lasach namorzynowych żyje groźny krokodyl różańcowy (słonowodny – Crocodylus porosus), osiągający ponad 5–6 metrów długości.
Równie niezwykła jest przyroda lądowa. To właśnie na archipelagu Wyspy Salomona wybitni biolodzy Ernst Mayr oraz Jared Diamond prowadzili przełomowe badania nad ewolucją i specjacją gatunków, które legły u podstaw współczesnej teorii biogeografii wysp (niemal każda wyspa archipelagu posiada własny podgatunek szlarnika czy zimorodka). W dżunglach kryją się niezwykłe endemity i giganty.
Scynk chwytnoogonowy (Corucia zebrata) to największy scynk na świecie, osiągający aż do 81 cm długości. Występuje wyłącznie w koronach drzew na Wyspach Salomona, posiada chwytny ogon niczym kameleon, żywi się wyłącznie liśćmi epifitów, jest żyworodny i tworzy trwałe grupy rodzinne chroniące potomstwo.
Gigantyczna żaba (Cornufer guppyi) żyjąca w górskich potokach to jedna z największych żab świata – waży do 1 kilograma i osiąga 25 cm długości ciała.
Olbrzymie szczury nadrzewne (rodzaj Uromys) zamieszkujące Guadalcanal, Choiseul i Vangunu to gigantyczne gryzonie endemiczne, wśród których wyróżnia się krytycznie zagrożony szczur królewski Uromys rex oraz odkryty dopiero w 2017 roku na wyspie Vangunu półmetrowy szczur Uromys vika, który potrafi przegryzać zębami twarde orzechy kokosowe.
Motyle ptasiopióre (Ornithoptera victoriae) o rozpiętości skrzydeł przekraczającej 20 cm to jedne z największych i najpiękniejszych motyli dziennych świata, szybujące w koronach wilgotnych lasów deszczowych.
Nogale (Megapodius eremita) żyjące na wyspach wulkanicznych – szczególnie na dymiącej wyspie Savo koło Honiary oraz na wyspie Simbo w Prowincji Zachodniej – to niezwykłe ptaki grzebiące, które nie wysiadują jaj ciepłem własnego ciała. Zamiast tego samice kopią głębokie na metr nory na wulkanicznych plażach i polach geotermalnych, gdzie piasek jest stale podgrzewany od dołu przez parę wodną i gazy wulkaniczne do idealnej temperatury inkubacji (ok. 32°C–34°C). Wykluwające się pisklęta są w pełni opierzone, same wykopują się spod gorącego piasku i już w pierwszym dniu życia potrafią latać. Pola lęgowe na Savo są ściśle podzielone na działki należące do poszczególnych rodzin z lokalnych wiosek, dla których duże, bogate w żółtko jaja nogali stanowią tradycyjne źródło pożywienia i dochodu.
GNIEW ZIEMI I OCEANU - WYSPY WYPIĘTRZANE W UŁAMKU SEKUNDY I LĄD POCHŁANIANY PRZEZ WODĘ
Ze względu na ekstremalną prędkość wsuwania się Płyty Australijskiej i Płyty Woodlark pod archipelag (9–13 cm na rok), Wyspy Salomona doświadczają jednej z najwyższych częstotliwości silnych trzęsień ziemi (powyżej 7.0 i 8.0 MW) na całej planecie. Ponieważ strefa subdukcji przebiega tuż przy brzegach zamieszkanych wysp, fale tsunami docierają do lądu w ciągu zaledwie 3 do 10 minut od wstrząsu, zanim jakikolwiek międzynarodowy system ostrzegania zdąży wydać komunikat.
W dniu 2 kwietnia 2007 roku Prowincję Zachodnią nawiedziło trzęsienie ziemi o magnitudzie 8.1 MW. Epicentrum znajdowało się zaledwie 45 km na południe od miasta Gizo, w miejscu, gdzie uskok subdukcji przeciął granicę dwóch płyt. Wstrząs wywołał bezprecedensowe w XXI wieku pionowe przemieszczenie skorupy ziemskiej: cała wyspa Ranongga (długa na 28 km) została w ułamku sekundy wydźwignięta do góry o 3 metry nad poziom morza. Wokół wyspy morze cofnęło się na stałe o kilkaset metrów, odsłaniając na słońcu miliony metrów kwadratowych żywych raf koralowych i powiększając linię brzegową wyspy na zawsze. Jednocześnie sąsiednie wyspy Ghizo i Simbo zapadły się o około 50–70 cm. Zaledwie 3–5 minut po wstrząsie w wybrzeża wysp Simbo, Ghizo, Choiseul i Nowej Georgii uderzyła fala tsunami o wysokości do 12 metrów. Wioski Tapurai na Simbo oraz Titiana koło Gizo zostały całkowicie zmiecione z powierzchni ziemi; zginęły 52 osoby, a ponad 6000 mieszkańców straciło dach nad głową.
W dniu 6 lutego 2013 roku potężny wstrząs o magnitudzie 8.0 MW uderzył w Wyspy Santa Cruz w Rowie Północnych Nowych Hebrydów, 76 km na zachód od miasta Lata na wyspie Nendo (prowincja Temotu), poprzedzony rojem dziesiątek silnych wstrząsów wstępnych. Wygenerował on falę tsunami o wysokości do 11 metrów, która przelała się przez pas startowy lotniska w Lata, zniszczyła 20 wiosek nadbrzeżnych (ponad 1000 domów) i zabiła 10 osób.
Kolejne megawstrząsy uderzały w wyspę Rendova w styczniu 2010 roku (7.1 MW – 7-metrowe tsunami i setki osuwisk), w wybrzeża Makiry w grudniu 2016 roku (7.8 MW – zniszczenie dziesiątek budynków na Makirze i południowej Malaicie) oraz w samą stolicę Honiarę w listopadzie 2022 roku (7.0 MW).
Równolegle z gwałtowną tektoniką Wyspy Salomona stały się globalnym symbolem zmian klimatycznych. Choć główne wyspy kraju są wysokie i górzyste, w północno-zachodnim Pacyfiku poziom oceanu podnosi się z powodu wzmocnienia wiatrów pasatowych i ocieplenia wody niemal trzykrotnie szybciej niż średnia światowa – w tempie aż 7–10 milimetrów rocznie od lat 90. XX wieku.
W przełomowym badaniu z 2016 roku zespół australijskich naukowców kierowany przez dr. Simona Alberta przeanalizował zdjęcia lotnicze i satelitarne 33 wysp rafowych w prowincjach Choiseul i Isabel z lat 1947–2014. Wykazano, że pięć porośniętych roślinnością wysp koralowych (Kale, Rapita, Rehana, Zollies i Kakatina, o powierzchni do 5 hektarów każda) całkowicie zniknęło pod powierzchnią Oceanu Spokojnego, a na sześciu kolejnych zamieszkanych wyspach (takich jak Nuatambu) morze pochłonęło ponad 50% powierzchni lądowej, niszcząc wioski istniejące od początku XX wieku. Co więcej, stolica prowincji Choiseul – miasteczko Taro, leżące na maleńkiej, płaskiej wysepce koralowej o wysokości poniżej 2 metrów n.p.m. – rozpoczęła pierwszy na świecie oficjalny proces przenoszenia całego miasta stołecznego prowincji na wyżej położony ląd stały wyspy Choiseul.
OD ZŁOTA KRÓLA SALOMONA I KOBIETY-ADMIRAŁA PO PUNKT ZWROTNY II WOJNY ŚWIATOWEJ
Pierwsi ludzie dotarli z Nowej Gwinei na północne wyspy archipelagu (Buka i Bougainville) już około 30 000–28 000 lat p.n.e., czego dowodzą znaleziska archeologiczne w jaskini Kilu. Około 1200–1000 r. p.n.e. na archipelag przybyli żeglarze austronezyjscy kultury Lapita (słynne stanowiska na Wyspach Reef i Santa Cruz), przynosząc rolnictwo, ceramikę i sztukę dalekomorskiej żeglugi.
Złoty mit Álvara de Mendañy i „zgubiony” archipelag (1568) Pierwszym Europejczykiem, który dotarł do archipelagu, był hiszpański żeglarz Álvaro de Mendaña de Neira, który wypłynął z Callao w Peru i dnia 7 lutego 1568 roku wylądował na wyspie Santa Isabel, a następnie zbadał Guadalcanal (gdzie w rzece znaleziono okruchy złota aluwialnego) oraz San Cristobal (Makirę). Mendaña był przekonany, że odkrył mityczną biblijną krainę Ofir, z której król Salomon sprowadzał złoto do budowy Świątyni Jerozolimskiej – stąd archipelag nazwano Wyspami Salomona (Islas Salomón).
Co niezwykłe, z powodu błędów w wyznaczaniu długości geograficznej, po powrocie Mendañy do Ameryki Hiszpanie „zgubili” Wyspy Salomona na mapach Pacyfiku na równe 200 lat – ponownie odkrył je dopiero Brytyjczyk Philip Carteret w 1767 roku. Podczas nieudanej próby założenia kolonii na wyspie Nendo (Santa Cruz) w 1595 roku Mendaña zmarł na malarię, a dowództwo nad ocalałą flotą przejęła jego żona Isabel Barreto – pierwsza w historii świata kobieta nosząca oficjalny tytuł Admirała Morza Południowego, która poprowadziła statki przez Pacyfik do Manili.
W drugiej połowie XIX wieku wyspy (zwłaszcza Malaita) stały się celem brutalnego procederu zwanego blackbirdingiem – przymusowego werbunku lub wręcz porywania dziesiątek tysięcy młodych mężczyzn do niewolniczej pracy na plantacjach trzciny cukrowej w australijskim Queenslandzie i na Fidżi. Aby ukrócić bezprawie i wyprzedzić ekspansję niemiecką, w 1893 roku Wielka Brytania ogłosiła Protektorat nad południowymi Wyspami Salomona (w 1899 roku Niemcy przekazały Brytyjczykom także Choiseul i Santa Isabel w zamian za wolną rękę na Samoa Zachodnim).
Piekło Guadalcanalu, „Ironbottom Sound” i kokos prezydenta Kennedy’ego (1942–1943) W 1942 roku cichy, tropikalny archipelag znalazł się w samym centrum światowej historii, stając się punktem zwrotnym wojny na Pacyfiku. W maju 1942 roku wojska Cesarstwa Japonii zajęły Tulagi oraz północne wybrzeże Guadalcanalu, rozpoczynając budowę strategicznego lotniska w Lunga Point, z którego japońskie bombowce mogłyby przeciąć linie komunikacyjne między USA a Australią. W odpowiedzi 7 sierpnia 1942 roku na Guadalcanalu i Tulagi wylądowała 1. Dywizja Piechoty Morskiej USA – była to pierwsza wielka ofensywa lądowa aliantów w II wojnie światowej. Przez sześć miesięcy, aż do 9 lutego 1943 roku, w malarycznej dżungli, w powietrzu (gdzie walczyło alianckie lotnictwo Cactus Air Force) i na wodach Cieśniny Żelaznego Dna (Ironbottom Sound – nazwanej tak od kilkudziesięciu zatopionych na jej dnie okrętów i setek samolotów) trwały mordercze walki, w tym Bitwa nad Tenaru, Bitwa o Krwawą Grań (Edson's Ridge) oraz siedem wielkich bitew morskich. Kampania zakończyła się klęską Japonii (około 31 000 poległych żołnierzy japońskich i 7100 alianckich) i definitywnym odebraniem Tokio inicjatywy strategicznej na Pacyfiku.
Kluczową rolę w zwycięstwie aliantów odegrali ukrywający się w górach za liniami wroga alianccy obserwatorzy (Coastwatchers – Strażnicy Wybrzeża) oraz lojalni zwiadowcy salomońscy. Najsłynniejszym z nich był emerytowany sierżant policji Sir Jacob Vouza z Guadalcanalu – schwytany przez Japończyków, przywiązany do drzewa i wielokrotnie przebity bagnetami w gardło i klatkę piersiową za odmowę zdradzenia pozycji Amerykanów, przegryzł zębami więzy, doczołgał się do linii Marines i ostrzegł ich na minuty przed japońskim szturmem nad rzeką Tenaru.
Z kolei w Prowincji Zachodniej, w nocy z 1 na 2 sierpnia 1943 roku w cieśninie Blackett koło wyspy Kolombangara, japoński niszczyciel Amagiri staranował i przeciął na pół amerykański kuter torpedowy PT-109, którym dowodził młody porucznik John F. Kennedy – przyszły prezydent USA. Rozbitkowie dopłynęli wpław na maleńką wysepkę Plum Pudding (dziś oficjalnie nazwaną Kennedy Island / Kasolo koło Gizo). Tam odnaleźli ich dwaj salomońscy zwiadowcy z rejonu Mundy i Roviany – Biuku Gasa i Eroni Kumana. Kennedy wyrył nożem wiadomość ratunkową na zielonej łupinie orzecha kokosowego („NAURO ISL COMMANDER... NATIVE KNOWS POS'IT... HE CAN PILOT... 11 ALIVE NEED SMALL BOAT... KENNEDY”), którą zwiadowcy przewieźli dłubanką przez wody kontrolowane przez Japończyków do bazy alianckiej w Rendovie, ratując życie przyszłego przywódcy Stanów Zjednoczonych.
W TERENIE - OD PODWODNYCH CMENTARZYSK GUADALCANALU PO ŚWIAT ŁOWCÓW GŁÓW W LAGUNIE ROVIANA
Podróż przez Wyspy Salomona nie ma nic wspólnego z komercyjną turystyką znaną z Fidżi czy Polinezji Francuskiej. To jeden z ostatnich bastionów autentycznej, surowej Melanezji, gdzie po zjechaniu z głównej drogi w Honiarze lub po przylocie na koralowy pas w Mundzie natychmiast wkracza się w świat rządzący się rytmem oceanu, klanowej własności i historii, która wciąż wystaje tu z ziemi i wody.
Guadalcanal i Honiara – muzeum wojny pod gołym niebem i w głębinach Współczesna stolica kraju, Honiara (rozciągnięta wzdłuż nadmorskiej arterii Mendana Avenue i wzgórz górujących nad cieśniną), wyrosła bezpośrednio wokół dawnych amerykańskich baz logistycznych po tym, jak przedwojenna stolica na wyspie Tulagi została doszczętnie zniszczona w 1942 roku. Nad miastem góruje wzgórze Skyline Ridge z monumentalnym pomnikiem amerykańskim oraz japońskim Memoriałem Pokoju na Mount Austen – ze szczytu tych wzniesień jak na dłoni widać strategiczną topografię bitwy o lotnisko Henderson Field, dolinę rzeki Mataniko oraz Krwawą Grań (Bloody Ridge / Edson’s Ridge), gdzie we wrześniu 1942 roku Marines generała Edsona odparli falowe ataki japońskiej piechoty.
Na zachód od stolicy, w ukrytym w tropikalnym ogrodzie Vilu War Museum, spoczywają wydobyte z dżungli wraki amerykańskich myśliwców Wildcat, Corsair i P-38 Lightning, bombowców B-17 oraz japońskich dział przeciwlotniczych i haubic. Zaledwie kilkanaście kilometrów od centrum Honiary, tuż przy plażach Bonegi (Bonegi I i II), spoczywają dwa ogromne japońskie transportowce – Hirokawa Maru oraz Kinugawa Maru – wyrzucone na rafę podczas próby dostarczenia posiłków w listopadzie 1942 roku. Ich dzioby i nadbudówki zaczynają się na głębokości zaledwie 2–3 metrów (są widoczne nawet podczas snorkelingu z plaży) i opadają po stoku rafy na 40–50 metrów, porośnięte dziś gigantycznymi gorgoniami i gąbkami. Po drugiej stronie Cieśniny Żelaznego Dna, w osłoniętych mangrowcami zatokach i kanałach wokół dawnej stolicy Tulagi na wyspach Nggela, leżą na dnie wraki amerykańskiego niszczyciela USS Aaron Ward, nowozelandzkiej korwety HMNZS Moa oraz japońskich czterosilnikowych wodnosamolotów Kawanishi H8K „Emily”.
Munda, Laguna Roviana i Prowincja Zachodnia – świat dłubanek, kapliczek czaszek i koralowych ścian Zupełnie inne oblicze pokazuje archipelag po przelocie nad górami i wodami The Slot do Mundy na południowo-zachodnim krańcu Nowej Georgii. Munda to dziś najważniejszy punkt wypadowy do eksploracji Laguny Roviana i Laguny Vonavona – labiryntu kilkudziesięciu wysp barierowych, przez które z otwartego oceanu prowadzą wąskie, głębokie przesmyki o silnych prądach pływowych.
Zanim pod koniec XIX wieku misjonarze położyli kres międzyplemiennym najazdom, klany z Laguny Roviana budowały gigantyczne, liczące do 20–30 metrów długości czółna wojenne Tomoko i wyprawiały się po głowy na sąsiednie wyspy (Santa Isabel, Choiseul, Guadalcanal). Na wysepkach Laguny Roviana – takich jak wyspa Kundu czy grzbiet Nusa Roviana koło Mundy – w gęstwinie lasu wciąż znajdują się kamienne ołtarze i kapliczki Hope. Spoczywają w nich rzędy ludzkich czaszek dawnych wodzów i wojowników wraz z misternie wyciętymi z kopalnych muszli przydaczni obręczami Bakiha oraz pierścieniami Poata, które stanowiły dawniej najwyższe insygnia władzy, świętości i bogactwa.
Pod powierzchnią wody wokół Mundy rozpościera się z kolei jeden z najbardziej spektakularnych akwenów nurkowych świata: pionowe ściany koralowe (takie jak słynny Shark Point opadający w błękitną przepaść na kilkaset metrów), podwodne jaskinie krasowe (Mushroom Cave) oraz płytkie piaszczyste dno laguny, na którym spoczywają niemal nietknięte wraki samolotów z 1943 roku – w tym myśliwce F4F Wildcat, P-39 Airacobra, bombowiec nurkujący SBD Dauntless oraz japoński myśliwiec Mitsubishi Zero koło Gizo. Płynąc z Mundy łodzią na północny zachód przez płytki, turkusowy kanał Kohinggo (Arundel) i wody Laguny Vonavona, mija się porośnięte namorzynami wysepki oraz wioski rzeźbiarzy pracujących w drewnie hebanowym, docierając do otwartego morza w rejonie Gizo, wyspy Kasolo (Kennedy Island) oraz idealnego stożka wulkanu Kolombangara.
MOZAIKA LUDÓW - CZARNA SKÓRA I BLOND WŁOSY, POLINEZYJSKIE EKSKLAWY ORAZ KODEKS WANTOK
Społeczeństwo Wysp Salomona (liczące obecnie około 750 000–800 000 mieszkańców) to niezwykle barwna i złożona mozaika kulturowa oraz językowa, w której dominujący element melanezyjski współistnieje z rdzennymi społecznościami polinezyjskimi oraz przesiedleńcami z Mikronezji.
Zagadka genetyczna Melanezji i trzy światy Oceanii w jednym państwie Melanezyjczycy (około 95,3% populacji) zamieszkują wszystkie główne, duże wyspy archipelagu. Co fascynujące z punktu widzenia antropologii fizycznej i genetyki, mieszkańcy zachodnich Wysp Salomona (zwłaszcza Prowincji Zachodniej wokół Mundy i Gizo, Choiseul oraz sąsiedniego Bougainville) posiadają najciemniejszy odcień skóry poza kontynentem afrykańskim, a jednocześnie u około 5% do 10% populacji (szczególnie u dzieci i młodzieży) występują całkowicie naturalne, jasne włosy blond. W 2012 roku genetycy z Uniwersytetu Stanforda odkryli, że odpowiada za to unikalna, endemiczna mutacja genu TYRP1 na 9. chromosomie, która wyewoluowała na Wyspach Salomona zupełnie niezależnie od europejskiego genu blond włosów.
Polinezyjczycy (około 3,1% populacji) zamieszkują siedem odległych atoli i wysp leżących na obrzeżach państwa (Rennell, Bellona, Ontong Java, Sikaiana, Tikopia, Anuta oraz Wyspy Duff/Taumako), tworząc fenomen tzw. Polinezyjskich Eksklaw (Polynesian Outliers). Są to potomkowie żeglarzy z Samoa, Tonga, Tuvalu i Wallis, którzy w średniowieczu (około XII–XV wieku) pożeglowali pod wiatr z powrotem na zachód do Melanezji i zasiedlili małe, odizolowane wyspy. Przykładowo, maleńka wulkaniczna wyspa Tikopia (około 5 km², 1200 mieszkańców) zachowała w nienaruszonym stanie klasyczny ustrój polinezyjski rządzony przez czterech dziedzicznych wodzów Ariki, opisany w słynnej na cały świat monografii antropologa Sir Raymonda Firtha „My, lud Tikopii” z 1936 roku.
Mikronezyjczycy z Kiribati (około 1,2% populacji) zamieszkują głównie wyspę Vaghena (Wagina), Gizo oraz Honiarę – są to potomkowie mieszkańców przeludnionych atoli Wysp Gilberta (Kiribati) i Feniks, przesiedlonych tu przez władze brytyjskie w latach 1955–1971.
74 języki, pidżyn i prawo Wantok Choć językiem urzędowym państwa jest angielski (używany w administracji i szkolnictwie), na co dzień w archipelagu używa się aż 74 rdzennych żywych języków. Około 70 z nich należy do rodziny austronezyjskiej, natomiast 4 bardzo stare języki używane na wyspach Savo, Vella Lavella, Rendova i Russell to reliktowe języki papuaskie sprzed 10 000 lat, niespokrewnione z żadną inną rodziną językową. Rolę ogólnonarodowego języka porozumiewawczego (lingua franca) pełni Solomon Islands Pijin – kreolski język wykształcony w XIX wieku na plantacjach z połączenia słownictwa angielskiego i gramatyki języków melanezyjskich, blisko spokrewniony z Tok Pisin z Papui-Nowej Gwinei i Bislama z Vanuatu.
Słowo Wantok pochodzi z pidżynu („one talk” – „jeden język”) i oznacza sieć bezwzględnej wzajemnej solidarności, pomocy i zobowiązań łączącą ludzi mówiących tym samym językiem lokalnym lub pochodzących z tego samego klanu i wioski. W ramach systemu Wantok żaden członek wspólnoty nie może zostać bez jedzenia i dachu nad głową, ale z drugiej strony każdy obywatel, który zdobędzie dobrze płatną pracę w mieście lub stanowisko polityczne, ma tradycyjny obowiązek dzielenia się swoim dochodem z dziesiątkami krewnych ze swojej wyspy. Tradycyjne normy prawne, obrzędowe i własnościowe określa się mianem Kastom – około 87% ziemi w kraju stanowi niezbywalną własność klanową (Customary Land), której nie można sprzedać obcym.
Waluta muszlowa Tafuliae, pieniądz z piór Tevau, rzeźby Nguzunguzu, kult rekinów i betel W lagunie Langa Langa na Malaicie do dziś wytwarza się ręcznie tradycyjny pieniądz muszlowy Tafuliae – dziesiątki tysięcy wywierconych i oszlifowanych paciorków z czerwonych, białych i czarnych muszli morskich nawleczonych na dziesięciometrowe sznury. Są one nadal oficjalnie używane do opłacania tradycyjnego posagu (bride price), odszkodowań rodowych, a nawet przyjmowane przez wybrane lokalne banki.
Na wyspach Santa Cruz (prowincja Temotu) wytwarzano jedną z najbardziej niezwykłych walut w historii ludzkości – Tevau: dziewięciometrowe zwoje sklejone z włókien roślinnych i pokryte ponad 50 000 szkarłatnych piórek maleńkiego ptaka leśnego, miodojada kardynalskiego (Myzomela cardinalis), chwytanego na lep w dżungli i wypuszczanego na wolność po wyskubaniu kilku piór.
W Prowincji Zachodniej (Laguna Roviana i Marovo) symbolem sztuki rzeźbiarskiej jest Nguzunguzu (nazywane też Toto Isu) – rzeźbiona w czarnym drewnie hebanowym lub drzewie żelaznym figura opiekuńczego ducha o wysuniętej twarzy, trzymająca w dłoniach małą głowę lub ptaka i bogato inkrustowana macicą perłową z muszli łodzika. Figury te mocowano na dziobach wojennych czółen Tomoko tuż nad powierzchnią wody, aby chroniły wyprawę przed gniewem morza i duchami raf. Z kolei lud ’Are’are na Malaicie zasłynął z wirtuozerskich orkiestr bambusowych fletni Pana.
Na wyspach Laulasi (Malaita), Owaraha (Santa Ana) oraz Ulawa przetrwały tradycje kultu rekinów, uważanych za wcielenia duchów przodków. Na sztucznej wyspie Laulasi kapłani przywoływali rekiny do świętych kamiennych basenów, natomiast na wyspach Owaraha i Ulawa rybacy w małych dłubankach praktykują starożytną sztukę zaklinania i wzywania rekinów (Shark Calling), potrząsając pod wodą grzechotką z połówek łupin orzecha kokosowego, której wibracje przyciągają drapieżniki z głębin prosto do burty łodzi.
Nieodłącznym elementem codziennego życia na całym archipelagu jest żucie orzecha betelowego (w pidżynie: Bua) – zielonego nasiona palmy areki zagryzanego liściem pieprzu betelowego (Daka) i maczanego w białym wapnie z wypalonego koralowca (Poki). Mieszanka ta barwi usta i ślinę mieszkańców na krwistoczerwony kolor, dając efekt lekkiego pobudzenia i stanowiąc podstawowy gest gościnności przy każdym spotkaniu.
BOGACTWA ZIEMI, RABUNEK DŻUNGLI, NAPIĘCIA ETNICZNE I WIELKA GRA MOCARSTW
W przeciwieństwie do koralowych państw Polinezji (takich jak Tuvalu czy niskie atole), stare wulkaniczno-plutoniczne i ofiolitowe skały Wysp Salomona kryją potężne złoża metali.
W Górach Kavo na Guadalcanalu, około 30 km na południowy wschód od Honiary, znajduje się wielkie złoże hydrotermalne złota i srebra Gold Ridge, którego zasoby szacowane są na miliony uncji. Kopalnia rozpoczęła wydobycie w 1998 roku, była kilkukrotnie zamykana z powodu walk etnicznych i powodzi w 2014 roku, a w 2022 roku wznowiła produkcję i eksport kruszcu pod zarządem chińskiego kapitału (Wanguo International Mining).
Na wyspach Santa Isabel (rejon Bugotu i wyspa San Jorge) oraz Choiseul znajdują się jedne z największych w południowym Pacyfiku laterytowych złóż niklu i kobaltu, szacowane na ponad 100 milionów ton rudy niklowej o wysokiej zawartości metalu kluczowego dla akumulatorów aut elektrycznych.
W kieszeniach krasowych podniesionego atolu koralowego Zachodni Rennell oraz na wyspie Vaghena zalegają bogate złoża boksytów (rudy aluminium), powstałe przez wietrzenie osadów popiołów wulkanicznych na wapieniach. Ich rabunkowa eksploatacja na Zachodnim Rennell oraz katastrofa ekologiczna z lutego 2019 roku – kiedy masowiec MV Solomon Trader ładujący boksyt rozbił się na rafie podczas cyklonu, wylewając setki ton ciężkiego mazutu tuż obok obszaru UNESCO – wywołały międzynarodowy alarm ekologiczny.
Ponadto w górach Guadalcanalu (złoże Koloula) rozpoznano złoża miedzi porfirowej i molibdenu, a na dnie Morza Salomona wokół podwodnych wulkanów (takich jak Kavachi i Kana Keoki) występują masywne siarczki polimetaliczne (SMS) bogate w miedź, cynk, złoto i srebro oraz głębinowe skorupy żelazowo-manganowe.
Struktura gospodarki i eksportu Wysp Salomona opiera się na trzech głównych filarach towarowych.
Pierwszym i największym (odpowiadającym za około 50–55% całego eksportu państwa) jest eksploatacja lasów deszczowych (Logging) – wyrąb cennego, twardego drewna tropikalnego z pierwotnych lasów prowadzony głównie przez firmy malezyjskie i eksportowany do Chin. Tempo wycinki przez ostatnie trzy dekady wielokrotnie przekroczyło poziom zrównoważony, grożąc wyczerpaniem komercyjnych zasobów leśnych i erozją gleb.
Drugim filarem (około 20–25% eksportu) są surowce mineralne: złoto z Gold Ridge, ruda niklu i boksyty.
Trzecim filarem (około 22% eksportu) są rybołówstwo tuńczykowe oraz rolnictwo plantacyjne. Ogromna Wyłączna Strefa Ekonomiczna (1,59 mln km²) leży na głównym szlaku migracyjnym tuńczyka bonito (skipjack), żółtopłetwego i wielkookiego. W głębokowodnym porcie Noro na wyspie Nowa Georgia (tuż obok Mundy) działa gigantyczna przetwórnia rybna firmy SolTuna, zatrudniająca ponad 2000 osób (głównie kobiet), produkująca konserwy i filety na rynki światowe oraz przynosząca państwu dziesiątki milionów dolarów z opłat licencyjnych od flot zagranicznych w ramach porozumienia PNA Vessel Day Scheme. Rolnictwo dostarcza na eksport olej palmowy (plantacje GPPOL na Guadalcanalu), koprę, olej kokosowy oraz kakao.
Współczesne wyzwania: Echo „The Tensions” i geopolityczny zwrot ku Pekinowi Najnowsza historia polityczna Wysp Salomona naznaczona jest traumą wewnętrznego konfliktu etnicznego zwanego The Tensions (Napięcia) z lat 1998–2003. Konflikt wybuchł na tle masowej migracji zarobkowej mieszkańców przeludnionej Malaity na stołeczny Guadalcanal, co wywołało zbrojny opór rdzennych bojówek z Guadalcanalu (Isatabu Freedom Movement) przekonanych, że przybysze zajmują ich tradycyjną ziemię. W odpowiedzi migranci z Malaity sformowali organizację Malaita Eagle Force (MEF), która w 2000 roku dokonała zamachu stanu w Honiarze. Państwo pogrążyło się w walkach wewnętrznych i zapaści gospodarczej, które zakończyła dopiero w lipcu 2003 roku wielonarodowa interwencja policyjno-wojskowa pod przewodnictwem Australii i Nowej Zelandii – RAMSI (Regional Assistance Mission to Solomon Islands), stabilizująca kraj przez kolejne 14 lat (do 2017 roku).
W XXI wieku Wyspy Salomona stały się również kluczowym punktem rywalizacji geopolitycznej między Chinami a Stanami Zjednoczonymi i Australią. We wrześniu 2019 roku rząd w Honiarze zerwał trwające od 36 lat stosunki dyplomatyczne z Tajwanem na rzecz oficjalnego uznania Chińskiej Republiki Ludowej, a w kwietniu 2022 roku podpisał bezprecedensowy pakt bezpieczeństwa z Pekinem (co wywołało wcześniej gwałtowne protesty na Malaicie i zamieszki w Honiarze w listopadzie 2021 roku). W 2023 roku w Honiarze odbyły się Igrzyska Pacyfiku na nowym kompleksie stadionowym sfinansowanym przez Chiny, a Stany Zjednoczone – po 30 latach nieobecności – ponownie otworzyły w stolicy swoją ambasadę. Tak jak w sierpniu 1942 roku, ten odległy łańcuch wulkanicznych wysp ponownie znalazł się w strategicznym punkcie zwrotnym południowego Pacyfiku.
PODSUMOWANIE GEOGRAFICZNE GŁÓWNYCH WYSP ARCHIPELAGU WYSPY SALOMONA (ZESTAWIENIE OPISOWE)
Guadalcanal (Isatabu) – powierzchnia 5302 km², najwyższy szczyt Mount Popomanaseu (2335 m n.p.m., drugi co do wysokości Mount Makarakomburu ma 2310 m n.p.m.), Prowincja Guadalcanal oraz Terytorium Stołeczne Honiara; największa i najwyższa wyspa państwa, mieszcząca stolicę Honiarę, pasmo Gór Kavo, jedyne rozległe równiny rolnicze oraz historyczne pola bitew z lat 1942–1943.
Malaita (Mala) – powierzchnia 4307 km², najwyższy szczyt Mount Kalourat (1435 m n.p.m.), Prowincja Malaita; demograficzny filar kraju ze stolicą w Auki, słynący z kilkudziesięciu ręcznie usypanych sztucznych wysp koralowych w lagunach Langa Langa i Lau oraz produkcji tradycyjnej waluty muszlowej Tafuliae.
Santa Isabel – powierzchnia 4122 km², najwyższy szczyt Mount Kubonitu (1219 m n.p.m.), Prowincja Isabel; najdłuższa wyspa państwa ciągnąca się przez 200 kilometrów, miejsce pierwszego lądowania Hiszpanów w 1568 roku, sąsiadująca z rezerwatem żółwi szylkretowych na Wyspach Arnavon i kryjąca potężne złoża niklu.
Choiseul (Lauru) – powierzchnia 3294 km², najwyższy szczyt Mount Maetambe (1060 m n.p.m.), Prowincja Choiseul; długa, górzysta wyspa północnego łańcucha, u wybrzeży której udokumentowano zatopienie pięciu wysp rafowych przez podnoszący się ocean oraz rozpoczęto pierwszą na świecie relokację stolicy prowincji z koralowej wysepki Taro.
Makira (dawniej San Cristobal) – powierzchnia 3190 km², najwyższy punkt 1250 m n.p.m., Prowincja Makira-Ulawa; najbardziej wysunięta na południe z sześciu głównych wysp, odznaczająca się najwyższym w kraju endemizmem ptaków oraz sąsiedztwem wysp Owaraha i Owariki z zachowanymi obrzędowymi domami czółen i tradycją wzywania rekinów.
Nowa Georgia – powierzchnia 2037 km², najwyższy szczyt Mount Masse (860 m n.p.m.), Prowincja Zachodnia; serce archipelagu zachodniego z międzynarodowym lotniskiem w Mundzie i portem tuńczykowym w Noro, otoczone przez największą podwójną lagunę barierową świata Marovo oraz pełną kapliczek czaszek Lagunę Roviana.
Kolombangara – powierzchnia 705 km², najwyższy szczyt Mount Veve (1770 m n.p.m.), Prowincja Zachodnia; niemal idealnie okrągły (średnica 30 km) wygasły stratowulkan wyrastający prosto z morza naprzeciwko Gizo i Mundy, pokryty powyżej 400 m n.p.m. chronionym lasem mglistym.
Rennell (Mugaba) – powierzchnia 660 km², wysokość klifów wapiennych 120–150 m n.p.m., Prowincja Rennell i Bellona; drugi co do wielkości podniesiony atol koralowy (makatea) na kuli ziemskiej, mieszczący wpisane na listę UNESCO Jezioro Tegano (155 km² – największe jezioro Pacyfiku) i zamieszkany przez ludność polinezyjską.
Nendo (Santa Cruz) – powierzchnia 505 km², najwyższy punkt 549 m n.p.m., Prowincja Temotu; główna wulkaniczna wyspa odległych wschodnich kresów państwa ze stolicą w Lata, miejsce historycznej produkcji waluty z czerwonych piór miodojada (Tevau), sąsiadująca z aktywnym wulkanem Tinakula oraz polinezyjską wyspą Tikopia.
Tetepare – powierzchnia 118 km², najwyższy punkt 405 m n.p.m., Prowincja Zachodnia; największa całkowicie niezamieszkana wyspa na całym południowym Pacyfiku, porośnięta pierwotnym nizinnym lasem deszczowym i chroniona jako rezerwat przyrody.
Atol Ontong Java (Lord Howe) – powierzchnia lądowa zaledwie 12 km² (122 niskie wysepki o wysokości do 3 m n.p.m.), lecz powierzchnia wewnętrznej laguny aż 1400 km², Prowincja Malaita; położona ponad 250 km na północ od Santa Isabel polinezyjska eksklawa tworząca jedną z największych struktur atolowych świata.
ARCHITEKTURA MORSKA, SZTUKA NAWIGACJI I TRADYCJE EPOKI ŁOWCÓW GŁÓW WYSPY SALOMONA
Zanim europejskie parowce i stalowe okręty II wojny światowej przecięły wody Cieśniny Nowa Georgia, niepodzielnymi panami archipelagu byli budowniczowie wielkich czółen i żeglarze z klanów zamieszkujących Prowincję Zachodnią, Santa Isabel, Choiseul oraz odległe wyspy prowincji Temotu. Rozproszenie blisko tysiąca wysp na obszarze półtora miliona kilometrów kwadratowych oceanu wymusiło wykształcenie jednych z najbardziej zaawansowanych tradycji szkutniczych na całym Pacyfiku.
Wojenne czółna Tomoko z Laguny Roviana i Marovo W przeciwieństwie do ludów Polinezji i Mikronezji, które w otwartym oceanie polegały na łodziach z pływakiem bocznym (outrigger) i żaglach, mieszkańcy głównych wysp Melanezji w rejonie Nowej Georgii stworzyli arcydzieło inżynierii wiosłowej – wielkie czółna wojenne Tomoko (nazywane też Moko). Nie były to dłubanki wyżłobione z jednego pnia drzewa, lecz zaawansowane konstrukcje klepkowe. Szkutnicy wycinali z twardego drewna tropikalnego cienkie, idealnie wyprofilowane deski poszycia, które zszywano ze sobą mocnymi włóknami z pnączy leśnych, a wszystkie szwy uszczelniano naturalną czarną żywicą pozyskiwaną z roztartych owoców drzewa Tita (Parinari glaberrima). Żywica ta po zastygnięciu na słońcu stawała się twarda i całkowicie wodoodporna niczym współczesny laminat.
Największe czółna Tomoko osiągały od 15 do ponad 25 metrów długości i zabierały na pokład od 30 do 50 wojowników-wioślarzy. Ich dzioby i rufy wznosiły się pionowo w górę na wysokość ponad trzech metrów, nadając łodzi charakterystyczny, księżycowy profil chroniący przed krótką, stromą falą w cieśninach. Wysokie dzioby zdobiono kaskadami białych muszli porcelanek jajowatych (Ovula ovum) oraz precyzyjnymi geometrycznymi inkrustacjami z macicy perłowej łodzika, a tuż nad linią wody, pod nawisem dziobu, mocowano rzeźbę ducha opiekuńczego Nguzunguzu.
Kulturowy sens dawnych wypraw po głowy (Headhunting) Wyprawy na pokładach Tomoko, które w XVIII i XIX wieku siały postrach na przestrzeni setek kilometrów – od lagun Roviana, Marovo i wyspy Simbo aż po wybrzeża Choiseul, Santa Isabel i Guadalcanalu – nie były przypadkowymi aktami bezmyślnej przemocy. W tradycyjnej kosmologii archipelagu głowa ludzka była siedliskiem duchowej siły życiowej i autorytetu, określanych pojęciem Mana. Złożenie zdobytych głów w klanowych sanktuariach było warunkiem koniecznym przy najważniejszych obrzędach przejścia: podczas wodowania nowego czółna Tomoko, otwarcia nowego domu obrzędowego wodza (Paela) lub po śmierci wielkiego przywódcy, aby przywrócić równowagę duchową wspólnoty i zapewnić przychylność przodków podczas połowów oraz zbiorów.
W drugiej połowie XIX wieku proceder ten uległ gwałtownej eskalacji, gdy europejscy handlarze koprą i szylkretem zaczęli wymieniać z wodzami z Roviany i Simbo stalowe topory oraz broń palną, co zachwiało odwieczną równowagą sił między wyspami aż do pacyfikacji regionu przez administrację Brytyjskiego Protektoratu na przełomie XIX i XX wieku. Dziś dawne tradycje szkutnicze kontynuowane są w pokojowej formie – podczas dorocznego Festiwalu Laguny w Mundzie klany z poszczególnych wysp ścigają się w zrekonstruowanych czółnach Tomoko, przywracając dawną dumę rzemieślników z Prowincji Zachodniej.
Żeglarze z Taumako i polinezyjskie katamarany Tepukei Zupełnie inną szkołę morskiej architektury reprezentują polinezyjskie eksklawy na wschodnich kresach państwa, w prowincji Temotu – szczególnie na Wyspach Duff (Taumako) oraz Wyspach Reef. Tamtejsi szkutnicy zachowali ostatnią żywą w tej części Pacyfiku tradycję budowy dalekomorskich łodzi żaglowych Tepukei (Lata). Są to potężne konstrukcje z pływakiem i wysoką platformą pokładową, wyposażone w charakterystyczny żagiel w kształcie szczypiec kraba, wyplatany ręcznie z liści pandanu (pochodnika). Co najbardziej zdumiewające, tradycyjne Tepukei podczas żeglugi oceanicznej potrafią płynąć całkowicie pod wodą swoim głównym pływakiem kadłubowym, co stabilizuje łódź na wielkiej fali oceanicznej. Nawigatorzy z Taumako do dziś przekazują z pokolenia na pokolenie starożytną wiedzę o czytaniu drogi z układu gwiazd, odbijania się fal od niewidocznych za horyzontem atoli, kierunków przelotu ptaków morskich oraz podwodnych zjawisk bioluminescencji (tzw. Te Lapa – podwodnych błysków świetlnych wskazujących kierunek ku lądowi w bezksiężycowe noce).
DŻUNGLA JAKO SPIŻARNIA I APTEKA WYPSY SALOMONA - ROLNICTWO OGRODOWE, KULINARIA I RYTM WIOSKI
Ponieważ blisko 80 procent mieszkańców Wyspy Salomona żyje w tradycyjnych osadach wiejskich poza ośrodkami miejskimi, podstawą bytu i bezpieczeństwa żywnościowego nie są sklepy ani importowane towary, lecz samowystarczalna gospodarka ogrodowo-rybacka oparta na ziemi klanowej (Customary Land).
Ogrody leśne i święte bulwy Pacyfiku W głębi wysp, na wykarczowanych w dżungli poletkach o niezwykle żyznej, wulkanicznej próchnicy, kobiety i mężczyźni uprawiają ogrody systemem rotacyjnym. Fundamentem diety są bogate w skrobię rośliny bulwiaste: taro (kolokazja jadalna, wymagająca stałej wilgoci i cienia), ignam (pochrzyn – otaczany w wielu regionach szczególnym szacunkiem obrzędowym), maniok (kassawa) oraz słodkie ziemniaki (kumara, które po sprowadzeniu w XX wieku zrewolucjonizowały rolnictwo wyspiarskie ze względu na szybki wzrost i odporność). Obok nich rosną dziesiątki odmian bananów warzywnych (plantanów), drzewo chlebowe oraz unikalna kapusta wyspiarska Slippery Cabbage (Abelmoschus manihot, lokalnie nazywana Sliperi Kabis) – krzew o ciemnozielonych, mięsistych liściach, które po ugotowaniu wydzielają gęsty śluz i zawierają ogromne ilości białka roślinnego, żelaza oraz witamin.
Orzechy Ngali i tradycyjny piec ziemny Motu Symbolem kulinarnej tożsamości Wysp Salomona jest drzewo kanarium (Canarium indicum), rodzące słynne orzechy Ngali (Ngali nut). Te twarde, przypominające migdały nasiona zbiera się w lasach, suszy nad dymem ognisk i rozłupuje kamieniami. Roztarte w drewnianych moździerzach na gęstą, oleistą masę i wymieszane z gęstym mleczkiem wyciśniętym ze świeżo utartego miąższu orzecha kokosowego, tworzą bazę najbardziej wykwintnych potraw tradycyjnych.
Najsłynniejszym daniem obrzędowym i świątecznym jest Poi (lub w wersji z maniokiem i kapustą – Pudim), przygotowywane w tradycyjnym piecu ziemnym zwanym Motu (odpowiedniku papuaskiego Mumu lub polinezyjskiego Umu). W wykopanym w ziemi zagłębieniu rozpala się ognisko, na którym przez kilka godzin rozgrzewa się do czerwoności bazaltowe, wulkaniczne otoczaki rzeczne (zwykłe skały wapienne lub koralowe eksplodowałyby pod wpływem temperatury). Gdy drewno zamienia się w żar, na rozpalonych kamieniach układa się szczelnie zawinięte w szerokie liście bananowca lub helikonii pakiety z tartym maniokiem, taro, liśćmi Sliperi Kabis, mleczkiem kokosowym, orzechami Ngali oraz świeżo złowionymi rybami rafowymi lub wieprzowiną. Całość przykrywa się kolejną warstwą gorących kamieni, matami z liści i ziemią. Po kilku godzinach powolnego duszenia we własnych sokach i parze potrawy nabierają głębokiego, dymno-orzechowego aromatu, którego nie da się odtworzyć w żadnej współczesnej kuchni.
TRUDNA CODZIENNOŚĆ ARCHIPELAGU WYSPY SALOMONA - LOGISTYKA MORSKA, MALARIA I NIEWYBUCHY
Zrozumienie współczesnych Wysp Salomona wymaga również spojrzenia na realne, twarde wyzwania, z jakimi na co dzień mierzą się mieszkańcy tego rozległego państwa wyspiarskiego.
Żegluga przybrzeżna i wyprawy łodziami OBM Choć samoloty łączą główne wyspy, dla zdecydowanej większości mieszkańców podstawowym środkiem transportu towarów i ludzi pozostaje morze. Pomiędzy Honiarą a Auki na Malaicie, Tulagi czy portami Prowincji Zachodniej (Seghe, Noro, Gizo) kursują wysłużone stalowe promy pasażersko-towarowe, dla których wielogodzinne lub wielodniowe rejsy przez wzburzone wody Cieśniny Żelaznego Dna i The Slot są testem wytrzymałości. Z kolei komunikacja między sąsiednimi wyspami i wioskami opiera się w stu procentach na odkrytych, siedmiometrowych łodziach z włókna szklanego (nazywanych lokalnie Banana Boats lub OBM – od skrótu Outboard Motor) napędzanych silnikami zaburtowymi o mocy 40 lub 60 koni mechanicznych. Miejscowi sternicy pokonują nimi dziesiątki mil morskich przez otwarte cieśniny, nawigując między ostrymi jak brzytwa koralowymi wypłyceniami wyłącznie na podstawie koloru wody i znajomości falowania.
Malaria i tropikalna rzeczywistość zdrowotna Klimat równikowy z całoroczną wysoką temperaturą (29°C–32°C) oraz obfitymi opadami tworzy idealne środowisko dla komarów z rodzaju Anopheles. Wyspy Salomona (wraz z sąsiednią Papuą-Nową Gwineą i Vanuatu) należą do obszarów o najwyższej zapadalności na malarię w całym basenie Pacyfiku – występują tu zarówno groźny zarodziec sierpowaty (Plasmodium falciparum), jak i nawracający zarodziec ruchliwy (Plasmodium vivax). To właśnie malaria w 1595 roku zdziesiątkowała hiszpańską wyprawę Álvara de Mendañy na wyspie Nendo, a w 1942 roku wyłączyła z walki na Guadalcanalu więcej żołnierzy amerykańskich i japońskich niż kule na polu bitwy.
Śmiercionośne dziedzictwo w ziemi (UXO – Unexploded Ordnance) Osiemdziesiąt lat po zakończeniu kampanii na Pacyfiku ziemia na Guadalcanalu, Tulagi, w rejonie Mundy na Nowej Georgii, na Kolombangarze, Vella Lavella i wyspach Russell wciąż kryje dziesiątki tysięcy niewybuchów (UXO) – od pocisków artyleryjskich i moździerzowych, przez bomby lotnicze i granaty ręczne, aż po porzucone w jaskiniach i okopach składy amunicji. Każdego roku podczas karczowania i wypalania dżungli pod nowe ogrody leśne lub podczas prac budowlanych wokół Honiary i Mundy mieszkańcy natrafiają na skorodowane ładunki z lat 1942–1943, którymi na co dzień zajmują się wyspecjalizowane zespoły saperów Królewskiej Policji Wysp Salomona szkolone przy wsparciu ekspertów z Australii, USA i Japonii.
WYSPY SALOMONA PODSUMOWANIE - OSTATNIA GRANICA PACYFIKU
Wyspy Salomona nie są kierunkiem łatwym, przewidywalnym ani wygładzonym pod oczekiwania masowego turysty. To kraj pełen surowych kontrastów: miejsce, gdzie w ciągu kilku minut spokojna laguna może zamienić się w ścianę tropikalnej ulewy, gdzie pod stopami zderzają się płyty tektoniczne, a historia wielkich imperiów rdzewieje w ciszy równikowego lasu i w koralowych ogrodach.
Jednocześnie dla każdego, kto szuka świata autentycznego i nieskażonego inscenizacją, archipelag ten oferuje doświadczenie absolutnie bezcenne. Od dymiących kraterów i monumentalnych Gór Kavo na Guadalcanalu, przez usypane z koralowca na środku morza kamienne osady Malaity i bezkresne turkusowe labirynty lagun Marovo oraz Roviana wokół Mundy, aż po spotkanie z ludźmi żyjącymi według odwiecznego prawa Kastom i solidarności Wantok – Wyspy Salomona pozostają jedną z ostatnich prawdziwych granic podróżniczych współczesnego świata.
A teraz najlepsza wiadomość – wszystkie te miejsca zobaczysz, jeśli pojedziesz na Wyspy Salomona z Poza Trasą Adventure! Szczegóły i program naszej podróży na Wyspy Salomona znajdują się na stronie Oceania Wyspy Salomona Fiji Tuvalu Samoa PNG z Poza Trasa Adventure.
Więcej o wyjazdach czytaj w naszych Artykułach z Podróży oraz na Facebook Poza Trasą Adventure.