fbpx

kontakt@pozatrasa.pl
+48 22 350 73 46

ARTYKUL – AZEROWIE W IRANIE

Azerowie (Azerbejdżanie) w Iranie

Azerów (Azerbejdżan) spotkałem na Kaukazie. W państwie Azerbejdżan mieszka ich zaledwie 8 milionów, podczas gdy w Iranie 30 milionów.

Azerbejdżan to niezwykle interesujący kraj, zresztą nie mniej niż tereny Azerów zamieszkujących Iran. To jeden z krajów pogranicza, na ziemi którego przez wieki walczyły armie Turcji, Persji i Rosji. Jednak brak silnych podstaw państwowych oraz niezdolność stopienia się w jeden organizm narodowy powodowało, iż wiele z tych potyczek Azerbejdżanie przegrywali. Odróżniało to ich od sąsiednich Gruzinów czy Ormian – mających silne osadzenie w chrześcijaństwie, własny alfabet i własne wierzenia od setek lat.

Doświadczenie państwa w Azerbejdżanie rozpoczyna się dopiero w XX wieku. Przy okazji to niezwykle rozdarty twór ? mówią prawie jak Turcy, ale są w większości szyitami jak Irańczycy.
Azerbejdżanie są potomkami plemion turkijskich, które w XI wieku zmieszały się z zamieszkującą tereny dzisiejszego Azerbejdżanu i północno-zachodniego Iranu ludnością indoeuropejską, kaukaską oraz semicką. Genetycznie są, więc mieszanką ludów kaukaskich, indoeuropejskich i tureckich. Posługują się językiem azerskim, bardzo blisko spokrewnionym z tureckim. Azerbejdżanin z Turkiem może swobodnie rozmawiać jak Czech ze Słowakiem.

Irańczycy natomiast twierdzą, że Azerowie to sturczeni etniczni Irańczycy.

Azerowie z Iranu starają się zachować silną odrębność i nie czują związków z Turcją. Czują oni natomiast silne więzi z braćmi po drugiej rzek Araks i Kura, które to stanowią granicę Iran-Azerbejdżan. Ta więź, a nawet chęć budowania wielkiego Azerbejdżanu, rodzi napięcia między oboma krajami, potęgowane faktem, że Irańczycy mają tradycyjne, wielowiekowe dobre stosunki z Ormianami.

Iran w konflikcie azersko ? ormiańskim faworyzuje chrześcijańską Armenię, ponieważ wie, że gdy Azerowie staną się silni, będą domagać się utworzenia państwa wszystkich Azerów.

Azerbejdżanie od dawna poszukują swojej tożsamości. Tylko w XX wieku trzykrotnie zmieniano na tych ziemiach alfabet ? wpierw z arabskiego na łaciński, następnie na cyrylicę. W końcu dziś w niepodległym Azerbejdżanie alfabet zapisywany jest przy użyciu alfabetu łacińskiego w jego tureckiej odmianie, zaś w Iranie – pismem arabskim.

Wielu mieszkańców Azerbejdżanu włada ponadto językiem rosyjskim, zaś irańskich Azerów językiem perskim.

Wszyscy Azerowie irańscy oraz większość azerbejdżańskich to muzułmanie szyiccy. W Azerbejdżanie mniej niż 30 % osób wyznaje islam w wersji sunnickiej .

Dzisiejsza granica azersko-irańska została wytyczona w 1828 roku przez traktat kończący wojnę rosyjsko-perską o dominację w tym rejonie świata. W wyniku porozumienia między dwoma imperiami Azerbejdżan został podzielony na dwie części. Jej północna część wpadła w objęcia Rosji – to obecna niepodległa Republika Azerbejdżanu, a południowa znalazła się pod zwierzchnictwem Persji ? i jest to po dziś dzień prowincja północnego Iranu.

Dzieląca Iran i Azerbejdżan 600-kilometrowa granica nie zawsze jest granicą przyjaźni. Azerbejdżanie z północy bardziej sympatyzują z Turcją niż z Iranem a dyplomacja czasem zawodzi i dochodzi do wzajemnych oskarżeń. Irańczycy nie rozumieją na przykład szyickich Azerów – jak może w ich szyickim kraju lać się wódka, istnieć erotyka i od dawna polityczne uznanie dla Izraela.
Pomimo drobnych różnic i zdarzających się napięć irańscy Azerowie są dobrze zintegrowani z resztą społeczeństwa Iranu, jednak istnieje wiele różnic a władze dwóch krajów robią wszystko, co mogą, ażeby nie dopuścić do prób integracji Azerów z Azerbejdżanu i Iranu. W Iranie azerskie korzenie ma wiele religijnych i politycznych znanych osobistości – najbardziej znany jest Przywódca Duchowy Ajatollah Ali Chamenei.

autor: Łukasz Odzimek